Xưng Tán Duyên Khởi

Tựa Đề Tạng Ngữ (Tibetan Title): རྟེན་འབྲེལ་བསྟོད་པ་བཞུགས་སོ། །
-Tác giả (author): Lama Tsongkhapa
-Việt ngữ: Hồng Như, bản thảo 12 tháng 5 năm 2019

Việt (Vietnamese) | Tạng (Tibetan) | Tạng-Việt-Anh (Tibetan-Vietnamese-English)

Xưng Tán Duyên Khởi

Lama Tông Khách Ba

Nam mô Guru Manjughoshaya (Kính lạy đức Văn Thù Diệu Âm)

1. Người nào thuyết pháp / từ sự chứng biết,//
trí ấy, giáo ấy / không một ai hơn.//
Con xin kính lễ / đức Phật tối thắng,//
Bậc chứng rồi giảng / giáo pháp duyên sinh.

2. Cõi thế gian này / có bao suy thoái,//
hết thảy đều từ / gốc rễ vô minh.//
Đức Phật dạy rằng / bất kể là ai,//
chứng được duyên sinh / là dẹp được cả.

3. Nên người có trí//
đâu thể không hiểu//
rằng pháp duyên sinh//
chính là cốt tủy / giáo pháp Phật dạy.

4. Vậy xưng tán Phật//
đâu có lối nào//
mầu nhiệm hơn là//
xưng tán bậc thuyết / giáo pháp duyên sinh.

5. “Việc gì đã tùy / nhân duyên sinh ra//
thì việc ấy vốn / không có tự tánh.”//
Có lời dạy nào / tuyệt diệu hơn là//
lời dạy này đây.

6. Vì bám vào đó / mà kẻ ấu trĩ //
ràng buộc biên kiến / càng thêm kiên cố;//
cũng chính nơi đó / lại là cửa ngỏ//
cho người có trí / xẻ lưới niệm khởi.

7. Pháp này nơi khác / chưa từng nghe qua//
nên gọi Phật là / đạo sư duy nhất.//
Nếu gọi ngoại đạo / [là bậc đạo sư] /
thì khác gì gọi / cáo là sư tử,//
chỉ giống như lời / tâng bốc mà thôi.

8. Tuyệt thay đạo sư! Tuyệt thay chỗ nương!//
Tuyệt thay luận sư! Tuyệt thay cứu độ!//
Đối trước bậc Thầy / khéo thuyết duyên khởi,//
con xin đảnh lễ.

9. Để giúp chữa bệnh / nên đấng Lợi Sinh//
dạy cho hữu tình//
lý luận vô song//
xác định tánh không, / trái tim chánh pháp.

10. Lối duyên khởi này//
nếu thấy mâu thuẫn / không thể xác minh//
thì pháp của Phật//
làm sao có thể / thông đạt cho được?

11. Với Phật, bao giờ//
chứng được tánh không / qua nghĩa duyên khởi//
sẽ thấy tuy rằng / không có tự tánh//
vẫn tạo tác dụng, / không hề mâu thuẫn.

12. Phật dạy nếu như / thấy điều ngược lại,//
ở trong tánh không / không có tác dụng//
có tác dụng lại / không có tánh không,//
sẽ phải rơi vào / vực sâu hung hiểm.

13. Vì lý do này / giáo pháp Phật dạy//
hết mực đề cao / chứng ngộ duyên khởi;//
không phải hoàn toàn / là không hiện hữu,//
mà cũng không phải / là có tự tánh.

14. Sự tự-có như / hoa đốm giữa trời,//
vì vậy không gì / là không tùy thuộc.//
Nếu sự vật nhờ / chính mình mà có//
thì không thể nào / tùy thuộc nhân duyên.

15. Nên Phật dạy rằng “vì không có gì//
không từ duyên khởi//
nên trừ phi là / không có tự tánh//
bằng không chẳng có / pháp nào tồn tại.”

16. Phật dạy: “Tự tánh / không hề biến chuyển,//
nên nếu các pháp / có chút tự tánh//
thì quả niết bàn / không thể nào có,//
niệm khởi cũng không / cách nào tịch diệt.”

17. Vì vậy nhiều lần / trước hàng trí giả//
đức Phật nói bằng / tiếng sư tử hống,//
rằng “sự vật vốn / tách lìa tự tánh”//
Lời này đố ai / đủ sức phản biện.

18. Tự tánh mảy may / cũng không hề có,//
mọi sự đều là / “tùy vào cái này//
mà cái kia sinh.” / Có cần phải nói//
rằng hai điều này / không hề mâu thuẫn?

19. “Vì hiện khởi nên//
không vướng biên kiến.”//
Chính vì đức Phật / khéo thuyết như vậy//
nên gọi Ngài là / luận sư vô song.

20. “Hết thảy mọi sự / chân tánh vốn không”;//
“từ điều này mà / quả kia sinh ra”://
hai khẳng định này hỗ trợ lẫn nhau//
không hề mâu thuẫn.

21. Nhiệm mầu nào hơn?//
kỳ diệu nào hơn?//
Tán dương như vậy mới là tán dương,//
bằng không chẳng xứng.

22. Những ai vì bởi / mê muội khống chế//
bất thuận với Phật / thì trước âm thanh//
của không-tự-tánh / chẳng thể nào kham,//
việc này không lạ.

23. Nhưng nếu tin nhận / kho tàng trân quí//
của lời Phật dạy / về thuyết duyên khởi,//
mà không kham nổi / tiếng gầm tánh không//
mới thật lạ kỳ.

24. Lý duyên khởi là / cánh cửa vô thượng,//
lối ngỏ dẫn vào / sự không-tự-tánh.//
Nếu kẻ phàm phu / dựa danh duyên khởi//
mà chấp tự tánh / thì phàm phu ấy//

25. lạc mất lối ngỏ//
mà chư thánh giả đã từng khéo qua.//
Đâu là phương tiện / đưa họ về lại//
với con đường lành / khiến cho Phật vui?//

26. “Tự tánh, không giả, và không tùy thuộc”//
cùng với “duyên sinh, tùy thuộc, giả hợp”,//
Làm sao có thể / qui về một chỗ//
mà không mâu thuẫn?

27. Vì thế điều gì / từ duyên sinh ra,//
mặc dù bản lai / vốn lìa tự tánh,//
nhưng mà tướng hiện / lại giống như có,//
nên Phật nói rằng / mọi sự hư huyễn.

28. Vì lý do này / nên con hiểu được//
dù ai chống đối / với lời Phật dạy//
vẫn không làm sao / xét đúng luận lý//
mà tìm ra được / chút sơ hở nào.

29. Tại sao như vậy? Vì lời giảng này//
khiến cho sự vật—dù là thấy được /
hay không thể thấy—// khả năng khẳng định /
hay là phủ định// đều lìa rất xa.

30. Chính nhờ con đường / duyên khởi này đây,//
thấy được lời Phật / thật không đâu sánh.//
Vì lẽ này mà / khởi niềm xác quyết//
Pháp nào của Phật / cũng đều đúng cả.

31. Phật chứng như nghĩa / rồi khéo nói ra,//
những ai dụng công / theo gót chân Ngài,//
bao nhiêu suy thoái / hết thảy đều xa,//
bao gốc lỗi lầm / đều hồi đầu cả.

32. Còn người quay lưng / với lời Phật dạy//
thì dù lao lực / trong thời gian dài//
lỗi vẫn tăng thêm—như thể gọi mời—//
là vì nương vào / tri kiến chấp ngã.

33. Tuyệt vời lắm thay! Khi người có trí//
hiểu sự khác biệt / giữa hai điều này//
khi ấy đáy lòng / không thể nào không//
sâu xa kính Phật.

34. Hãy khoan nói đến / vô lượng giáo pháp,//
chỉ cần ý nghĩa / một nhánh nhỏ thôi,//
dù chỉ đại khái / có được lòng tin,//
cũng vẫn đạt được / niềm vui thù thắng.

35. Than ôi! con vì / tâm trí mê muội,//
khối thiện đức ấy / qui y đã lâu,//
thế nhưng cho dù / chỉ một mẩu nhỏ//
cũng chưa hề có.

36. Tuy vậy, trước khi / sinh mạng một dòng//
chảy cạn hết vào / miệng của Thần chết,//
tín tâm nơi Phật / con được chút ít,//
thiết nghĩ đó cũng / là điều đại hạnh.

37. Bậc thuyết duyên khởi / trong khắp giảng sư;//
Trí chứng duyên khởi / trong khắp các trí;//
Chỉ có Phật như / đế vương tôn thắng / trong cõi thế gian//
mới khéo biết được, / người khác chẳng thể.

38. Bất kể là Phật / dạy cho pháp gì,//
đều phát xuất từ / giáo lý duyên sinh//
và đều hướng đến / mục tiêu niết bàn//
Phật không hạnh nào / không khiến tịnh an.

39. Ôi! Giáo pháp Phật//
rơi vào tai ai//
đều khiến bình an,//
hỏi ai lại chẳng / thiết tha giữ gìn.

40. Pháp này tận diệt / hết thảy đối địch;//
làm tan biến hết / mâu thuẫn trước sau;//
giúp cho toàn thành / cả hai lợi ích;//
nhờ diệu pháp này / hoan hỉ càng tăng.

41. Chính vì vậy mà//
Phật vô số kiếp / cho rồi lại cho://
khi thì cho thân / lúc lại cho mạng,//
cho cả thân nhân, / thọ dụng tài sản.

42. Thấy được thiện đức / của giáo pháp này,/
con thật như là / con cá mắc câu,//
từ nơi tim Phật / bị cuốn phăng vào.//
Chẳng thể chính tai / nghe lời Phật dạy / thật là bất hạnh.

43. Nỗi thương tâm này / ray rức mãnh liệt,//
níu mãi không buông / tâm trí của con.//
Cũng tựa như là / trái tim người mẹ//
giữ mãi không rời / đứa con thân yêu.

44. Mỗi khi con nhớ / đến lời Phật dạy,//
là ý nghĩ này / lại hiện trong con://
“Bổn sư đứng giữa / vùng hào quang sáng,//
tướng hảo chánh phụ / rực rỡ rạng ngời,

45. đã dùng Phạm Âm / mà thuyết như vậy.”//
Ảnh Phật khi ấy / hiện ra trong con,//
xoa dịu trái tim / rát bỏng mòn mỏi,//
như trăng thanh mát / dịu cõi nóng khô.

46. Đối với giáo pháp / kỳ diệu này đây//
phàm phu kém trí //
thấy rối mịt mờ//
như là cỏ bện.

47. Nhìn thấy cảnh này / con đã lắm lần//
theo bậc trí giả//
cố gắng nỗ lực//
tìm rồi lại tìm / ý thật của Phật.

48. Khi ấy con học//
rất nhiều kinh luận / tông môn trong ngoài,//
tâm triền miên khổ//
vì lưới hoài nghi.

49-51. Cỗ xe vô thượng / mà Phật để lại,//
hai đầu có-không / đều lìa bỏ hết,//
được đức Long-thọ—người Phật thọ ký—
giảng đúng như thật.//
Vườn hoa kun-da / của luận Long thọ//
ngời ánh nguyệt quang / của luận Nguyệt Xứng//
trắng sáng rạng soi / tỏ tường khắp cả,//
trí tuệ vô cấu / một khối tròn đầy,//
du hành vô ngại / giữa trời giáo thuyết,//
xóa tan tăm tối / trái tim chấp thủ,//
ngàn sao tà thuyết / đều phải lu mờ.//
Nhờ ơn đạo sư / thấy được điều này,//
tâm con khi ấy / mới thật bình yên.

52. Trong mọi thiện hạnh / mà Phật đã làm, /
thuyết pháp là nhất.// Pháp thuyết cũng vậy, /
là pháp này đây.//  Vì vậy kẻ trí /
nên từ chỗ này // mà nhớ đến Phật.

53. Theo gót đấng bổn sư / tôi xuất gia thanh tịnh//
tu học lời Phật dạy / không để cho kém cỏi//
Tỷ kheo này cố gắng / tu tập hạnh du già//
để tỏ lòng tôn kính / với bậc Đại Chân Thật.

54. Gặp được giáo pháp này / của bậc Thầy vô thượng//
hết thảy đều nhờ vào / lòng từ của Ân sư//
Vậy công đức nơi đây / tôi nguyện xin hồi hướng//
cho chúng sinh luôn được / bậc chân sư giữ gìn.

55. Pháp của đấng Lợi Sinh / nguyện cùng tận sinh tử//
không bao giờ khuynh động / bởi ngọn gió tà niệm;//
nguyện luôn đầy ắp người / chứng cảnh giới lời Phật//
nhờ đó tâm xác quyết / tin tưởng đấng đạo sư.

56. Nguyện trì pháp Mâu ni,//
sáng soi lý duyên khởi,//
mọi đời kiếp về sau / xả bỏ cả thân mạng//
không bao giờ xao lãng / dù chỉ thoáng chốc thôi.
 
57. “Bậc dẫn đường tối thượng / bỏ công khó vô lượng//
mới đạt được pháp này//
nay dùng cách nào đây / để hoằng dương chánh pháp?”/)
nguyện tôi ngày lẫn đêm / luôn quán xét điều này.

58. Khi nỗ lực như vậy / với đại nguyện trong sáng//
Nguyện Phạm Thiên, Đế Thích, / cùng chư vị hộ thế//
và hộ pháp như là / đức Mahakala//
luôn nâng đỡ cho tôi / không bao giờ lơi nghỉ

Bài pháp tên “Tinh Túy Trí Khéo Thuyết” này do bậc Tỷ kheo Đa văn Losang Dragpa trước tác.
Hồng Như Thupten Munsel chuyển Việt ngữ từ Tạng ngữ (Kopan Monastery Prayer Book), tham khảo với các bản dịch Anh ngữ của Thupten Jinpa Kilty Galvin,  12 tháng 5 năm 2019

Việt (Vietnamese) | Tạng (Tibetan) | Tạng-Việt-Anh (Tibetan-Vietnamese-English

image_pdfimage_print